TR | EN | GİRİŞ
METOD
Araştırmanın Temelleri

Her zaman, her toplumda ve her kültür çevresinde, her yeni kuşağa "şeyler"i nasıl kavrayacakları yeniden öğretilir. Bu öğretim toplumsallaştırmanın, kültürleşmenin ayrılmaz bir bölümüdür.
Toplumsallaştırma dünyanın algılanması ve yorumlanması ile, dünyanın "içinde" yer almanın yolları ile ilgilidir.
Fenomenoloji böyle kalıpları irdelemeden kabullenmememizi ister. Bizden onları sorgulamamızı - doğrudan kültürümüzün kendisini, yani yetişirken benimsetildiğimiz dünyayı görme ve karşılama tavrını sorgulamamızı - ister.
Fenomen nedir? Duygularla algılanabilen her türlü olay fenomen (görüngü) olarak tanımlanabilir. Fenomenler birey için olduğu kadar toplumlar için de geçerlidir.

Geleneksel, alışılmış yaklaşımlarımız hangi durumlarda yetersiz kalır?
Ancak bu durumlarda onlardan kuşkulanmaya başlar, yani bu yaklaşımlarımızı ayraçlar arasına alırız.
Bu gibi durumların ortaya çıkmasına yol açan olay tiplerinden biri, bu sözün birçok anlamının herbirine göre, uçlarda (extreme) olan olaylardır, ki had ölçüde şaşkınlık veya akıl karışıklığı durumları yanında yeni tanınan bir şeye duyulan tutsak edici hayranlık halleri de bu arada sayılabilir.
Ama bir kez şaşkınlık ya da akıl karışıklığı ile karşılaşınca her şeyi öğretildiği gibi kabullenmek artık münkün olmaz.
Doğruların evrenselleşmesi ancak sınırlı konular için geçerli olabilir ki bunlar bir elin parmaklarını geçmeyecektir.
Doğrular toplumdan topluma ve o toplumu oluşturan tabakalar arasında dramatik farklılıklar göstererek ortaya çıkacaktır.
Doğrular ise araştırılmadan ve sorgulanmadan anlaşılamayacaktır.

Araştırma Türleri
Araştırmanın Gruplandırılması
Araştırmalar farklı biçimlerde gruplandırılabilir...
Araştırmalar varsayımına, amacına ve yöntemine göre aşağıdaki gibi gruplandırılabilir.

Varsayımına Göre Araştırma
Araştırmaya başlarken bir varsayımınız var mı?..
Araştırmalar herşeyden önce varsayımına göre ikiye ayrılır.
Varsayım nedir? Varsayım, Deneylerle henüz yeter derecede doğrulanmamış ancak doğrulanacağı umulan teorik düşünce, faraziye, hipotez olarak tanımlanabilir.
Araştırma belirli varsayımlara bağlı olarak gerçekleştirilebileceği gibi, varsayımlar olmadan da yola çıkılabilecektir.
Araştırmanın belirli varsayımlardan hareketle yapılması (ki genellikle bu şekilde yapılmaktadır) seçilecek yöntemin kolaylıkla tesbitini, araştırma dokümanlarının daha rahat oluşturulmasını sağlayacaktır. Varsayımlı araştırmalar zamanlaması daha net ve maliyetleri açısından daha avantajlı araştırmalardır.
Varsayımı olmadan yapılan araştırmalar ise, çok nadiren yapılmakla birlikte, incelenen vaka ile ilgili olarak hiçbir fikre sahip olunmaması halinde gerçekleştirilir (ki çok büyük maliyetlere neden olabilir).

Kullanılacak Yönteme Göre Araştırma
Niteliksel ve niceliksel araştırmalar..
Araştırmalar kullanılan yöntemlerine göre ikiye ayrılmaktadır.
Niteliksel araştırmalar; seçilmiş vakayı ve problemi içeriksel özellikleriyle ele alan, veri toplama aşamasında da buna uygun araştırma enstrümanları kullanarak araştıran ve analiz eden araştırmalardır.
Gözlemler, odak grup çalışmaları, derinlemesine görüşmeler bu çerçevede yapılan uygulamalardır.
Niceliksel araştırmalar; ise seçilmiş vakayı ve problemi uygun araştırma enstrümanları ile gözlemleyen ve bulgularından hareketle sayısal sonuçlara ulaşabilen araştırmalardır.
Anket kullanılarak yapılan kamuoyu ve Pazar araştırmaları, fiyat araştırmaları ve her türlü sayım bu çerçevede yapılan uygulamalara örnektir.
Bazı durumlarda problemin ihtiyacına bağlı olarak niteliksel ve niceliksel yöntemler birlikte kullanılarak, karma modelller geliştirilebilmektedir.

Amacına Göre Araştırma
Amaç araştırmanın omurgasını oluşturur..
Keşfedici araştırmalar; incelediğimiz problemin doğasını tesbit etmeye yönelik olarak gerçekleştirilmektedir.
Çoğu zaman problem ile ilgili olarak genel tanımlamalar yapılabilse dahi, keşfedici araştırmalar, problemin her boyutuyla analiz edilebilmesine olanak sağlayacaktır.
Bu tür araştırma ihtiyacının doğması halinde yapılacak en büyük hata, ciddi bir ön çalışmanın gerekliliğinin gözardı edilmesidir.
İkincil kaynak taramaları, küçük örneklemli modellemeler ve benzeri uygulamalar ile, çok daha yüksek maliyetli çalışmalardan kurtulmuş olabilirsiniz.
Bu tür araştırmalar, araştırma konusunun belirli olmasına karşılık, vakalar veya incelenecek olan diğer öğeler hakkında net varsayımlara sahip değildir.
Araştırılan konu hakkında genel bir bilgi sahibi olsa dahi, test edilmesi gereken kimi varsayımlar çalışmanın sürdürüldüğü süre içerisinde - bazen kendiliğinden - ortaya çıkabilecektir.
Amaç araştırmanın omurgasını oluşturur..
Tanımlayıcı araştırmalar; genel olarak, herhangi bir fenomen ya da kitleye değin temel karakteristikleri tesbit etmek amacıyla gerçekleştirilmektedir.
Tanımlayıcı araştırmaların, kim, ne, ne zaman, nerede ve nasıl gibi kesin sorulara yanıt arıyor olması gerekir.
Bu tür çalışmalar genellikle hipotetik araştırmalar olup, çalışmanın başlangıcından önce, araştırma ile yanıt alınması hedeflenen veriler hakkında, gerek talep eden kuruluş gerekse de araştırmacı, net bir bakış açısına sahiptir.
Nedensel araştırmalar; ise incelenecek konu hakkında çok iyi derecede tanımlanmış problemlere sahip olunduğu halde yapılabilmektedir.
Araştırma, herhangi bir durum değişikliğinin etkileyebileceği öngörülen değişkenler hakkında varsayımlara sahip olunduğu halde kullanılmaktadır.
Bu araştırmalar, değişkenler arasındaki ilişki biçimini ve seviyesini tesbit etmek amacıyla gerçekleştirilmektedir.

Uygulamanın Yedi Basamağı
Standart bir araştırma uygulaması yedi basamaktan oluşur...

Basamak 1 : Planlama ve metodolojik çalışma; aşamasında en kritik nokta araştırma amacının belirlenmesidir.
Ana hatları ve amacı belirlenmemiş bir araştırmanın iş sonuçlarına katkı sağlaması da beklenemeyecektir.
Birinci basamakta ayrıca çalışmanın bütçesi, takvimi, analiz seviyesini belirleyecek olan hedef kitle ile kullanılacak veri toplama teknikleri de belirlenmektedir.

Basamak 2 : Veri toplama; aşamasında belirlenen çerçeve doğrultusunda verilere ulaşılmaktadır.
Tercihan yapılacak ön çalışmalar veri toplama aşamasında karşılaşılabilecek olumsuzlukların tesbitine ve bunların etkilerini yoketmeye yönelik önlemler alınmasına olanak sağlayacaktır.
Veri toplama yöntem ve tekniklerine birinci basamak sırasında karar verilmiş olması ve bu yöntem ve tekniklerin ikinci basamağa geçilmeden pilot çalışmalarla test edilmiş olması gerekir.

Basamak 3 : Veri işleme; aşamasında erişilen verilerin çeşitli yardımcı uygulama ve yazılımlar ile değerlendirmeye hazır olacağı bir ortama aktarılması sağlanmaktadır.
Veri işleme aşamasında kullanılacak yazılımların seçimine dikkat edilmelidir.
Kullanılacak yazılımların daha sonradan yaşanacak gelişmelere uyum sağlayacak özellikte olması gerekir.
Veriler mutlaka olabildiğince ayrıştırılmalı ve çalışmaya olanak sağlayacak kıvraklıkta aktarılmalıdır.

Basamak 4 : Verinin analize hazırlanması; aşamasında işlenen verinin hazırlanan kod cetvellerine ve ölçeklere uygunluğu değerlendirilmektedir.
Bu aşamada karmaşık verilerin kategorize edilmesi, veri boşluklarının geçerli veriler veya kavramsal karşılıklar ile doldurulması ve kirliliklerden (yanlış veya yanıltıcı verilerden) temizlenmesi gerçekleştirilmektedir.

Basamak 5 : Veri analizi; aşamasında öncelikle durum saptayıcı analizler gerçekleştirilmektedir. İncelenen maddi veya düşünsel öğelerin mevcut görüntüleri bu aşamada resmedilmektedir.
Bu aşamanın ikinci boyutunda ise geleceğe dönük analizlerin yapılmasına çalışılmaktadır. Saptanan durumların tek tek veya birlikte değerlendirilmeleri haliyle ulaşılan analizler, geleceğe dönük bazı öngörülerin de test edilmesine olanak sağlayabilmektedir. Verinin analiz edilmesi aşamasında çeşitli istatistiki tanımlama ve doğrulama araçlarından yararlanılabilir.

Basamak 6 : Raporlama; aşamasında yapılan tüm analizler, kullanıcının bu anilizleri rahatlıkla algılanmasına ve etkin bir biçimde kullanılmasına olanak sağlayacak şekilde ifade edilmektedir.
Bu ifade etme sürecinde tesbitleri somutlayıcı çeşitli yardımcı araçlardan (tablo ve grafiklerden, harita ve imajlardan) yararlanılabilmektedir.

Basamak 7 : Araştırmanın stratejik analiz ve kullanımı; aşaması araştırma çalışmasının en önemli basamağını oluşturmaktadır.
Yeni iş süreçlerine katkı sağlamayacak hiçbir araştırma yapılmamalıdır.
Araştırmanın yapıldıktan sonra kullanılıp kullanılmayacağı, bu son aşamada değil, ilk basamakta, yani araştırma amacının ve hedeflerinin belirlendiği aşamada tesbit edilmiş olmalıdır.
Doğru belirlenmiş bir amaç ve doğru seçilmiş bir metodla gerçekleştirilmiş bir medya araştırması, kişi ve kuruluşların; içinde bulundukları ortamı algılamalarına, tanımlamalarına, içinde bulundukları mekan ile sınırlanmış olduğu haliyle, mikro kozmozun iletişim parametrelerini tesbit etmelerine, analizini gerçekleştirdikleri tüm maddi ve düşünsel ögeleri konumlandırmalarına, eğer analiz ediyorlarsa, kendilerini ve rakiplerini de konumlandırmalarına ve en önemlisi geleceğe yönelik çıkarımlarda bulunmalarına olanak sağlayacaktır.

Araştırmanın Tasarımı
Araştırma Süreci
Dairesel süreç...
Araştırma süreci, araştırma talebi ile başlayarak, çalışmanın gerçekleştirilerek rapor sunumu ile sona erer.
Genellikle her sonuç raporu esasen yeni bir araştırma için pre-test olacak değerde veriler içerecektir.
Araştırmada süreklilik veri bütünlüğü için esastır.

Araştırmanın Tasarımı
Araştırma İhtiyacının Doğması
Konu ne olursa olsun "problem" araştırma gereğini doğurur...
Bir araştırmaya ihtiyaç duyulmasının temel ve vazgeçilmez koşulu bir problem olmasıdır.
Problem nedir? Problem, herhangi bir konu ile ilgili olarak mevcut durum ile idealde olmasını istediğimiz durum arasındaki farktır.
Bir işletme için karlılığın beklenen seviyede olmaması,
Piyasaya sürülen ürünün istendiği kadar satmaması,
Seçimlerde barajın geçilememesi,
Belirli bir konuda beklendiği ölçüde halk desteğinin sağlanamaması v.b. Hep bir problem olarak tanımlanabilir.
Problem
Araştırmanın periyodunu ve zamanlamasını,
Kullanılacak yöntem ve teknikleri
Uygulamada kullanılacak enstrümanları belirleyici en önemli etkendir.

Araştırmanın Zamanlaması
Araştırmada zamanlama...
Araştırmalar, öncelikle problemin özelliğine bağlı olarak, belirli bir zaman diliminde ve tekrar sayısında gerçekleştirilir.
Periyodik araştırmalar; araştırma probleminin süreklilii durumunda uygulanan araştırmalardır.
Televizyon izleme oranlarının tesbiti, fiyat araştırmaları, tüketim panelleri gibi çalışmalar, araştırma konusu olan problemin süreklilik arzetmesi nedeniyle devamlı olarak yapılmaktadır.
Adhoc araştırmalar; ise belirli bir konuda ve yine belirli bir süre içinde geçerli olacak problemlerin araştırılması amacıyla yapılmaktadır.
Fizibilite araştırmaları, dönemsel fenomenlerin algılanması ile ilgili araştırmalar, durum tesbiti mahiyetinde Pazar araştırmaları bu araştırmalara örnek olarak verilebilir.

Veri Toplama Yöntemleri
Seçilen yöntem amaca ulaşmaya olanak sağlamalıdır...
Araştırmanın veri toplama aşamasında çok çeşitli yöntemlerden yararlanılmaktadır.
Veri toplama yöntemleri gün geçtikçe çeşitlenmekle birlikte, bütün gelişmelere temel oluşturan belirli yöntemler vardır.
Bunlar;
İkincil kaynak araştırması,
Literatür taraması, resmi ve gayrıresmi verilerin derlenmesi...
Gözlem,
Tüm amprik çalışmalar, gizli ve katılımlı gözlem...
Anket,
Yüz yüze, telefonla, postayla, elektronik...
Tartışma olarak sıralanabilir.
Derinlemesine görüşme, iki kişilik tartışmalar, odak grup çalışmaları...

İkincil kaynak araştırmaları...
Bir araştırmanın en maliyetli aşaması veri toplama aşamasıdır. Herhangi bir konuda yapılacak araştırma öncesinde ve kimi durumlarda tüm araştırma süresince hazır kaynaklarda yer alan verilerin kullanılması daha doğru olacaktır.
İkincil kaynak araştırmaları, mevcut verilerin olduğu gibi kopyalanarak kullanılması demek değildir.
İkincil kaynak araştırması; araştırmaya konu olan vaka ile ilgili tüm çalışmalara erişmek, bunların doğruluklarını test etmek, karşılaştırmak, birlikte değerlendirmek ve bir sonuca ulaşmak olarak algılanmalıdır.
İkincil kaynak araştırmaları sırasında resmi ve gayrıresmi veriler olarak, sayısal veriler, makaleler, araştırma yazıları, raporlar, resimler, tablo ve grafikler ve sair dokümanlar basılı veya elektronik olarak temin edilebilir.
Bu araştırma verileri, hazırlanan bir formatta derlenerek birlikte değerlendirilebilir hale getirilirler.

Gözlem...
Araştırmacının, araştırma problemiyle ilgili olacak şekilde seçilmiş devam eden vakaları takip etmesine olanak sağlayan tüm yöntemler gözlem olarak tanımlanabilir.
Gözlem çalışmaları;
Gözlemin yapıldığı mekana göre
Yerinde gözlem ve
Laboratuvar çalışması olarak,
Araştırmacının konumuna göre
Uzaktan (pasif) gözlem ve
Katılımlı gözlem olarak sınıflandırılabilir.
Araştırma konusu ve ele alınan vakanın özelliğine göre gözlem yönteminin seçimine dikkat edilmelidir.
Yerinde gözlem yapılması gereken durumu laboratuvar ortamına taşımak ya da araştırmacının katılımının vakanın gelişimine etki etmesi halinde bunu seçmek yanıltıcı sonuçlar doğuracaktır.

Anket...
Araştırma probleminin geniş kitlelere ulaşmasını gerektirdiği hallerde ağırlıklı olarak anket yöntemine başvurulmaktadır.
Anket uygulaması, posta, telefon yoluyla (CATI), yüz yüze ya da elektronik olarak (e-posta ya da internet aracılığıyla) yapılabilir.
Kullanılacak yöntemlerin avantaj ve dezavantajları araştırma hedeflerine ulaşılabilmesi çerçevesinde dikkate alınarak değerlendirilir.
Anket çalışmalarında, soru formu hazırlanmadan önce araştırma problemi va amacı kesinleştirilmeli, tüm hipotezler belirlenmelidir.
Hipotezlerin belirlenmemesi halinde ankette yer alacak soruların yazımı, seçimi ve ölçeklerin oluşturulması mümkün olmayacaktır.
Anket çalışmalarının başarıya ulaşabilmesi, soru formunun  niteliğine, uygulayıcı olarak anketörlerin yeterliliğine, araştırma evreninin (çerçevenin) iyi tanımlanmasına, örneklemin doğru seçilmesine ve temsiliyetin sağlanmasına bağlıdır.

Tartışma...
Bir veri toplama yöntemi olarak tartışma, oldukça eski bir yöntemdir ve zaman zaman çok da yanlış olarak gözlem ile karıştırılabilir.
Oysa ki tartışma, araştırmacı tarafından tüm sürecinde kontrol edilen, yardımcı enstrümanlar ile takip ve kayıt edilen bir yöntemdir.
Tartışmalar araştırmacının belirli kriterlere göre seçilmiş kişi ve kişilerin fikirlerini almak amacıyla gerçekleştirilir.
Birebir tartışmalar, iki katılımcılı mini tartışma grupları ve odak grup çalışmaları tartışma yöntemlerinin uygulamada rastlanan karşılıklarıdır.
Derinlemesine görüşmeler ve odak grup çalışmaları sıklıkla karşılaşılan ve uygulanan tartışma yöntemleridir.
Odak gruplarda, grup sinerjisinin, araştırma problemine odaklanarak, katılımcı bireylerin derin algısındaki bilgiyi dışa vurmasına olanak sağlanmaya çalışılmaktadır.

Evren ve Örneklem...

Araştırma Evreni : Araştırma probleminin sorgulanacağı ve araştırmaya dahil edilmesi düşünülen tüm bireylerden oluşan kitledir.
"İstanbul halkı", "15-18 yaş arası gençler", "Devlet memurları", "Evkadınları" gibi tanımlamalar evreni ifade edebilir.
Evren birkaç özelliğin birleşmesiyle de oluşabilir. "İstanbul'daki tekstil üreticileri", "Son seçimlerde A partisine oy vermiş olan 24 yaş üzeri erkekler" gibi.

Örneklem : Araştırma evrenini temsil yeteneğine sahip olacak şekilde araştırma çerçevesinden çekilmiş ya da seçilme yöntem ve kriterleri belirlenmiş kitledir.
Örnekleme, olasılıklı, kotalı, gönüllü, amaçlı, harita ve bulunan örnekleme gibi yöntemlerle gerçekleştirilebilir.
Olasılıklı örnekleme, anket araştırmaları için en uygun örnekleme yöntemidir. Diğer hiçbir örnekleme yönteminde, örneklemin, hedef kitleden ne kadar farklı olduğunu hesaplamak mümkün değildir.

Örneklem büyüklüğünün hesaplanması...
Örneklemin hesaplanması, - özellikle anket metoduyla gerçekleştirilen - araştırmaların uygulamadaki en önemli aşamasını oluşturmaktadır.
Örneklem büyüklüğü hesaplanırken iki formülden yararlanılır.
Araştırma evrenindeki birey sayısı bilinmediği halde
n=t2pq/d2 formülü
Araştırma evrenindeki birey sayısı bilindiği halde ise
n=Nt2pq/d2(N-1)+t2pq formülü kullanılacaktır.
Örneklem büyüklüğünün hesaplanmasında kabul edilen güven aralığı ve seçilecek örnekleme hatası oranları önem taşımaktadır.
Sosyal araştırmalarda güven aralığı genellikle %95 (?=0.05) olarak kabul edilmektedir.
Örnekleme hatası ise genel
olarak d=0.05 (±5), d=0.03
(±3) olarak kabul edilebilir.

Tasarım Hatası
Tasarım aşamasındaki hatalar tüm araştırmayı sonuçsuz kılacak derecede etkili olabilir...
Herhangi bir araştırma tasarımı aşamasında özellikle dikkat edilmesi gereken durumlar ve kaçınılması gereken hatalar vardır.
Kapsam hatası : Örneklemin seçildiği çerçevenin (evrenin) eksik tanımlanması halidir.
Örnekleme hatası : Evrendeki birey ya da vakaların eşit ya da belirlenmiş olan oranlarda temsiliyetinin sağlanamamasıdır.
Ölçüm hatası : Araştırma enstrümanında kullanılan ölçeklerin verilerin net olarak analiz edilebilmesine engel olmasıdır.
Cevaplanmama hatası : Araştırma enstrümanının verinin toplandığı örneklem tarafından algılanamaması ya da tepki görmesi haliyle yanıtlanmaması halidir.
Hatalar araştırmanın tasarım aşamasında gösterilecek dikkat ve uygulamaya geçmeden önce yapılacak pilot çalışmalar ile ortadan kaldırılabilir ya da en kötü ihtimalle etkileri azaltılabilir.


.
Yaşamı ve bilgimizi paylaşırız. Neden paylaşmayalım?
"...ve bir anda milyoner olmuştum. Hemen kütüphaneye koşarak bir günde milyoner olmuş birinin yazdığı bir kitap aradım..."
Richard Bach, Yazar, 20. YY
(C) AG Platform | 2011
METODOLOJİ
Methodological Approach
Şeylere dönelim yeniden.

Şeylerin bize öğretildiği gibi olduklarını sorgusuz kabullenemeyiz;

onlara bakışımızı belirleyen öğretilmiş bilgilerimizi yeniden incelememiz gerekir.

Edmund Husserl, Bilimadamı, 20. YY
ali gizer ahmet postacı rap araştırma delphi araştırma kobi testi odak grup söylem analizi medya analizi fenomen analizi etnografik çalışma sektörel rapor araştırma danışmanlığı kurumsal iletişim danışmanlığı marka yönetimi kalite yönetimi
rap research rapid assesement process delphi research sfit small firms impact test focus group corporate voicing voice analysis phenomenological analysis ethnographical survey sectoral reports turkish türkiye turkey